Wytyczne do pisania pracy dyplomowej

1. Wstęp do pracy musi zawierać hipotezę naukową (np. wykorzystywane w praktyce bankowości prawne zabezpieczenia zwrotności kredytów gwarantują zawsze pełny zwrot pożyczonych przez bank sum pieniędzy) i stwierdzenie ,że celem pracy jest jej weryfikacja poprzez analizę literatury fachowej i badania empiryczne . W dalszej części wstępu pracy magisterskiej charakteryzujemy treść poszczególnych rozdziałów i wykorzystane metody i techniki badawcze.

2. Temat pracy musi mieć związek z hipotezą naukową i mieć rozwiniętą formę np. ” Karty płatnicze jako nowoczesna forma rozliczeń bezgotówkowych „. Błędny tytuł pracy to np. Karty płatnicze w Polsce.

3. Praca magisterska nie powinna przekraczać 100 stron.

4. Bibliografia powinna zawierać co najmniej 30 źródeł ( literatura przedmiotu , czasopiśmiennictwo fachowe , źródła internetowe).

5. Pracę magisterską nie wolno pisać w pierwszej osobie , zawsze bezosobowo np, stwierdzono , a nie stwierdzam itp.

6. Wszystko to co przepisujemy dosłownie z jakiegoś źródła musi być cytatem czyli być w cudzysłowiu i mieć podane w odnośniku źródło. W przeciwnym przypadku recenzent oceni pracę jako plagiat, co obniża jej ocenę lub może być przedmiotem dyskwalifikacji pracy. Jeżeli zmieniamy szyk zdania lub dodajemy własny komentarz to zawsze podajemy źródło , ale bez cudzysłowia.

7. W przypadku gdy wymieniamy jakieś czynniki - stosując numerowanie lub punktowanie ,odnośnik umieszczamy po dwukropku , a nie przy ostatnim czynniku.

8. W pracy naukowej unikamy wytłuszczeń ,kursywy czy podkreśleń .

9. Podając źródło w odnośniku stosujemy następującą kolejność :
Autor (nazwisko i imię) , tytuł publikacji , nazwę wydawnictwa , rok wydania , numer strony. Jeżeli powtarzamy źródło to używamy zwrotów : tamże , op cit , ibidem lub jak wyżej ( j.w).Źródła internetowe - podajemy treść tego co jest w wyszukiwarce , a nie tylko adres strony np.

10. Każda praca magisterska ma następującą strukturę : rozdział teoretyczny , rozdział empiryczny , rozdział twórczy ( analiza , ocena , koncepcja , prognoza , diagnoza , kierunki usprawnień itp.).

11.Największe znaczenie ma w pracy magisterskiej rozdział twórczy , gdyż stanowi on to co magistrant wnosi nowego do nauki. Pytania na obronie dotyczą zawsze treści tego rozdziału, inne pytania z dziedziny bankowości są przez magistranta losowane podczas obrony pracy.

12.Poszczególne rozdziały muszą z siebie wynikać , stąd na zakończenie każdego rozdziału muszą występować zdania stanowiące przejście do następnego rozdziału.

13.Bardzo dobrze ocenia się prace magisterskie zawierające graficzne prezentacje : tabele , zestawienia , rysunki , schematy itd.

14.W Zakończeniu pracy ( Posumowaniu) stwierdza się czy cel pracy został osiągnięty i w jaki sposób została zweryfikowana hipoteza naukowa w oparciu o literaturę i badania empiryczne oraz jakie przeszkody czy utrudnienia napotkał autor pracy magisterskiej w jej realizacji.

15.Idea pisania pracy magisterskiej zakłada , ż autor wie co chce napisać w ostatnim rozdziale, co wnieść nowego do nauki , gdyż treść rozdziałów teoretycznych i zakres badań empirycznych jest podporządkowany treści ostatniego rozdziału.

16.Bibliografia jest podawana alfabetycznie od nazwiska autora np. Andrzejewski M., Bankowość , PWE, Warszawa , 2007

17. Tekst podstawowy całej pracy powinien być napisany czcionką Times New Roman, stylem standardowym 12 pt.; odstępy między wierszami nie powinny być większe niż 1,5; cały tekst pracy powinien być wyjustowany (równanie do prawej i lewej strony kartki), przy zachowaniu wymaganych marginesów: lewy – 3 cm, prawy – 2 cm, górny i dolny – po 2,5 cm; w zależności od potrzeb w tekście podstawowym stosować można podkreślenia, pogrubienia, kursywę, które to zabiegi edytorskie mają na celu podkreślenie znaczenia określonych pojęć, czy klasyfikacji,

18. Rozdziały powinny zaczynać się, każdy od nowej strony; słowo „ROZDZIAŁ” (I, II, III – w pracy licencjackiej oraz IV – w pracy magisterskiej), piszemy dużymi czcionką pogrubioną (Bold, Caps Lock) 18 pt., przy czym można zastosować styl „Nagłówek 1”, odpowiednio go modyfikując, co znacznie ułatwi późniejsze automatyczne sporządzanie spisu treści; tekst powinien być wypośrodkowany (bez podkreśleń).

Przygotowanie danych empirycznych do obliczeń i obliczenia statystyczne

Czynności te przybliżymy na przykładzie badań ankietowych. Pierwszą czynnością po zebraniu ankiet jest przejrzenie każdej z nich i ponumerowanie, po wyłączeniu ankiet bezwartościowych. Należą do nich takie, w których respondenci nie wypełnili tzw. metryczki (załącznik). Dlatego warto o tym przypomnieć przed rozpoczęciem badań. Może się zdarzyć, że któraś z ankiet nie ma wypełnionego jakiegoś pytania merytorycznego. Nie dyskwalifikuje to jednak tej ankiety, natomiast może ją dyskwalifikować podejrzenie, że była wypełniana mechanicznie.

 
W wyniku przeprowadzonych badań terenowych, opierając się na przyjętych metodach i technikach oraz opracowanych narzędziach badawczych, uzyskujemy konkretne materiały empiryczne. Najogólniej biorąc, zebrany w badaniach materiał może mieć trojaką postać:

 
1) zdań opisowych,
2) cyfr (liczb) oraz
3) połączenia cyfr (liczb) i zdań opisowych.

Formę zdań opisowych mogą mieć, na przykład materiały z wywiadów swobodnych czy też z obserwacji, chociaż nierzadko się zdarza, że materiał z obserwacji posiada również konkretne dane liczbowe.

 
Materiały w postaci zdań opisowych mogą być wykorzystywane w dwojaki sposób:

1. do analiz jakościowych lub
2. do analiz ilościowych.

W pierwszym przypadku, dotyczącym analiz jakościowych, zapoznajemy się z wypowiedziami respondentów lub z innymi informacjami za-pisanymi na papierze, taśmie magnetofonowej czy magnetowidowej, przeprowadzamy ich analizę i syntezę oraz wyciągamy wnioski.

 
W drugim przypadku, dotyczącym analiz ilościowych, materiały w postaci zdań opisowych przekształcamy na odpowiedni zapis cyfrowy. Operacja ta jest nazywana kodowaniem. Wykorzystujemy do tego celu tzw. klucz kodowy*.

 
Z materiałem empirycznym w postaci cyfr (liczb) mamy zazwyczaj do czynienia na etapie wykonywania określonych operacji i obliczeń statystycznych. Obliczenia te jeszcze stosunkowo niedawno wykonywano tzw. metodą ręczną, za pomocą kalkulatora i odpowiednio skonstruowanych ta-bel. Zdarza się, że ten sposób pracy z danymi empirycznymi spotykamy jeszcze dziś. Jednak coraz częściej do tego celu wykorzystujemy komputer*.

 
Warto dodać, że po wprowadzeniu wszystkich danych do pamięci komputera wydajemy mu odpowiednie polecenia, nakazujące wykonanie odpowiednich obliczeń i przedstawienie wyników tych obliczeń na ekranie monitora bądź w postaci wydruków. Z tego wynika, że z danymi liczbowymi mamy również do czynienia wówczas, kiedy otrzymujemy, na przykład wydruki z komputera, zanim przystąpimy do ich opisania lub przetworzenia na wykresy czy inne formy wizualne, stanowiące doskonałą pomoc do analiz i wnioskowania. 

Zanim jednak komputer przetworzy nam dane cyfrowe na wykresy, możemy zażądać ich przedstawienia w dwóch najczęściej wykorzystywanych postaciach: w postaci tzw. frekwencji lub w postaci tabel krostabulacyjnych, zwanych też tabelami korelacyjnymi.

 
Pracę z wykorzystaniem danych zbiorczych obliczonych przez komputer zaczynamy od analiz danych w postaci tzw. frekwencji. Są to zsumowane odpowiedzi na każde z pytań zawartych w kwestionariuszu ankiety. Materiał empiryczny w takiej postaci wykorzystujemy do wstępnych analiz. Dane te najlepiej jest wpisać do czystego, niewypełnionego kwestionariusza ankiety. 

Otrzymujemy w ten sposób sumaryczne dane za całą objętą badaniami próbę populacji. Jak już wspomniano, dane w postaci frekwencji wykorzystujemy: po pierwsze do wstępnych analiz, służących do opisania badanej rzeczywistości; po drugie – na podstawie tych danych, zwanych również sumami marginesowymi oraz opierając się na przyjętych w koncepcji badań założeniach, podejmujemy decyzję, jakie powinny być wykonane krostabulacje. 

Praktycznie oznacza to wybór tych zmiennych, między którymi chcemy poznać łączące je relacje i zależności. Wydając odpowiednie polecenie komputerowi, to znaczy wprowadzając do jego pamięci polecenie, między którymi zmiennymi korelacje interesują nas, komputer wykonuje odpowiednie operacje, a ich wyniki prezentuje w postaci tabel korelacyjnych, zwanych również krostabulacyjnymi i wykresów.

 
Warto zwrócić uwagę, że poza rozkładem odpowiedzi zawartych w tabelach korelacyjnych, arkusze te zawierają również wiele ciekawych informacji szczegółowych, umieszczonych pod tabelami. Są tam przedstawione różne wskaźniki statystyczne. Jeden z nich spełnia rolę szczególną. Pozwala bowiem jednym rzutem oka określić czy tabela zawiera dane, którymi się warto zajmować, czy też są to po prostu śmieci. Wskaźnikiem tym jest oznaczony symbolem „p”, tzw. poziom istotności związku korelacyjnego. Przedmiotem naszych analiz stają się tabele krostabulacyjne, przy których wskaźnik poziomu istotności związku korelacyjnego wynosi p < 0,05.

 
Współczynnikami korelacji wykorzystywanymi w naszych analizach są często: współczynnik korelacji Pearsona, oznaczany symbolem „r”, lub współczynnik korelacji rangowej Spearmana – „rs”. Zainteresowanych tymi zagadnieniami odsyłamy do odpowiednich pozycji literatury[1].

 
Wróćmy jeszcze do wymienionych na początku trzech form – albo inaczej – trzech postaci materiału empirycznego, tzn. zdań opisowych, cyfr (liczb) oraz połączenia cyfr (liczb) i zdań opisowych. Kombinacja tych trzech postaci materiału empirycznego, ujętych w formie tabel, zestawień, wykresów i rysunków jest podstawą do analiz i wnioskowania.

 
Stopień wykorzystania zebranego w badaniach materiału empirycznego zależy od kilku czynników. Są nimi: jakość zebranego materiału, uwarunkowana z kolei od zastosowanych metod, technik i narzędzi badawczych, a także od wiedzy i umiejętności badacza, w tym również znajomości i umiejętności wykorzystania odpowiednich metod statystycznych*.

* Technika przygotowania i wykorzystania klucza kodowego oraz sposoby wpro-wadzania do komputera danych cyfrowych z badań empirycznych, zostaną przedstawione w oddzielnym skrypcie.

[1] Na przykład: G.A. Ferguson, Y. Tanake, Analiza statystyczna... wyd. cyt.; J.P. Guilford, Podstawowe metody statystyczne w psychologii i pedagogice, Warszawa 1964; Metody statystyczne w socjologii, red. K. Szaniawski, Warszawa 1968; A. Góralski, Metody opisu i wnioskowania statystycznego w psychologii i pedagogice, Warszawa 1987.

* Bardziej szczegółowo kwestie te zostaną przedstawione w skrypcie, który jest opracowywany w Wydziale Lotnictwa i OP. Będzie on zawierał elementy statystyki na potrzeby badań empirycznych, a także przykłady analizy danych empirycznych i wnioskowania statystycznego.

Realizacja badań. Przygotowanie i przeprowadzenie badań terenowych

Realizacja badań, szczególnie gdy obejmuje przygotowanie i przeprowadzenie badań terenowych, jest kluczowym etapem w pracy dyplomowej, który wymaga staranności, precyzji i dobrego planowania. Proces ten nie tylko angażuje teorię, ale również wymaga praktycznych umiejętności w terenie. W poniższym poradniku szczegółowo opiszę wszystkie istotne aspekty związane z przygotowaniem i przeprowadzaniem badań terenowych, aby magistranci mogli efektywnie przeprowadzić swoje badania i uzyskać rzetelne wyniki.

Rozpoczęcie procesu badań terenowych wymaga gruntownego przygotowania. Pierwszym krokiem jest precyzyjne określenie celu badania. Należy jasno zdefiniować, jakie pytania badawcze mają być odpowiedziane oraz jakie hipotezy mają być testowane. Cel badania powinien być zgodny z głównymi założeniami pracy dyplomowej i precyzyjnie odzwierciedlać, co ma zostać osiągnięte w ramach badań terenowych.

Kolejnym krokiem jest opracowanie planu badania, który będzie zawierał szczegółowy opis metodologii oraz procedur badawczych. Plan ten powinien obejmować wybór metod badawczych, które będą stosowane w terenie, takie jak wywiady, obserwacje, ankiety czy pomiary. Ważne jest, aby wybrać metody, które najlepiej odpowiadają na postawione pytania badawcze i są adekwatne do charakterystyki badanej populacji lub obiektu.

Następnie należy przygotować odpowiednie narzędzia badawcze. W przypadku wywiadów i ankiety należy stworzyć pytania, które będą klarowne, precyzyjne i skierowane na pozyskanie istotnych informacji. W przypadku obserwacji warto przygotować karty obserwacyjne lub inne narzędzia, które pomogą w systematycznym zbieraniu danych. Wszystkie narzędzia badawcze powinny być przetestowane przed rozpoczęciem właściwych badań, aby upewnić się, że są funkcjonalne i efektywne.

Jednym z kluczowych elementów przygotowania jest również zaplanowanie logistyczne badania terenowego. Należy uwzględnić wszystkie aspekty związane z organizacją wyjazdów terenowych, takie jak wybór lokalizacji, harmonogram działań oraz logistykę transportu i zakwaterowania, jeśli jest to konieczne. Warto również zabezpieczyć odpowiednie pozwolenia lub zgody, jeśli badania będą przeprowadzane w miejscach publicznych lub wymagających szczególnych zezwoleń.

Przed rozpoczęciem badań terenowych istotne jest przeszkolenie osób, które będą zaangażowane w przeprowadzanie badania. Jeśli w badaniu bierze udział zespół badawczy, wszyscy członkowie powinni być dobrze zaznajomieni z metodami badawczymi, narzędziami oraz procedurami, aby zapewnić spójność i rzetelność zbieranych danych. Szkolenie powinno obejmować również kwestie etyczne, takie jak poszanowanie prywatności uczestników badania oraz zapewnienie ich anonimowości.

W terenie kluczowe jest przestrzeganie ustalonych procedur oraz systematyczne zbieranie danych. Należy dbać o dokładność w zbieraniu informacji i unikać jakichkolwiek błędów, które mogłyby wpłynąć na wyniki badania. W przypadku przeprowadzania wywiadów warto pamiętać o zachowaniu neutralności i obiektywności, aby nie wpływać na odpowiedzi respondentów. W trakcie obserwacji należy być jak najbardziej dyskretnym, aby nie zakłócać naturalnego przebiegu sytuacji.

Zbieranie danych terenowych wymaga również umiejętności analitycznych. W trakcie badań warto na bieżąco analizować pozyskiwane informacje, aby na bieżąco monitorować postępy i w razie potrzeby dostosować metodykę badawczą. Regularne przeglądanie i weryfikowanie danych pomoże w identyfikowaniu ewentualnych problemów i zapewni lepszą jakość zbieranych informacji.

Po zakończeniu badań terenowych następuje etap analizy zebranych danych. Warto zacząć od porządkowania i klasyfikowania danych, aby ułatwić ich późniejsze analizowanie. Należy stosować odpowiednie techniki analizy, które pasują do rodzaju danych i metodologii badawczej. W przypadku danych jakościowych może to obejmować kodowanie i kategoryzowanie, natomiast w przypadku danych ilościowych – stosowanie statystycznych metod analizy.

Ważne jest także przygotowanie raportu z badań terenowych, który powinien zawierać szczegółowy opis przeprowadzonych działań, uzyskanych wyników oraz ich interpretacji. Raport powinien być dobrze zorganizowany, jasno napisany i zawierać wszystkie istotne informacje, które pozwolą na pełne zrozumienie wyników badań. Powinien również zawierać wszelkie wnioski, które można wyciągnąć z przeprowadzonych badań, oraz rekomendacje dotyczące dalszych badań lub praktycznych zastosowań wyników.

Realizacja badań terenowych to skomplikowany proces, który wymaga starannego przygotowania i dokładności na każdym etapie. Od określenia celu badania, przez przygotowanie narzędzi badawczych, logistykę, aż po analizę danych i przygotowanie raportu – każdy krok ma kluczowe znaczenie dla sukcesu badania. Staranność, systematyczność i dobra organizacja są niezbędne, aby przeprowadzić badania terenowe w sposób rzetelny i efektywny.

 
Na przykład: badając przyczyny wypadku lotniczego w strefie powietrznej nad Jeziorem Bodeńskim w lipcu 2002 roku badaniami powinniśmy objąć nie tylko zawartość "czarnych skrzynek", ale także instytucje kierowania i kontroli ruchu lotniczego z krajów, których samoloty zderzyły się, jak również analogiczną instytucję w kraju, nad przestrzenią którego nastąpiła katastrofa.

Opracowywanie wyników badań

Zanim przejdziemy do omówienia wykorzystania danych statystycznych do opracowywania i analiz zebranych w badaniach danych empirycznych, jeszcze kilka refleksji praktycznych związanych z pisaniem pracy. 

Chociaż każda praca kwalifikacyjna zaczyna się od wstępu bądź wprowadzenia, to jednak – praktycznie biorąc – ta część pracy jest dopracowywana na samym końcu. W dużym stopniu we wstępie wykorzystuje się wówczas pierwszą część naszej koncepcji badań (koncepcji pracy), która była zatytułowana: uzasadnienie wyboru tematu (problemu badań). Jeśli już mówimy o koncepcji pracy (koncepcji badań), to warto zauważyć, że dobrze przygotowana koncepcja może być niemal w całości wykorzystana jako rozdział metodologiczny naszej pracy magisterskiej. 

Warto również pamiętać o tym, że w trakcie opracowywania koncepcji bardzo intensywnie studiujemy literaturę przedmiotu. W trakcie tej czynności warto robić wypiski, najlepiej na tzw. fiszkach, których treści systematycznie wprowadzamy do komputera. Dzięki takiej organizacji pracy, z czasem dysponujemy niezłym materiałem, który tak, jak budowniczy gotowe elementy budowlane, możemy wykorzystać w trakcie opracowywania rozdziału teoretycznego. Za optymalną należy uznać sytuację, kiedy rozdział teoretyczny – przynajmniej w brudnopisie – poprzedza decyzję o doborze odpowiednich narzędzi badawczych. 

Warto również wziąć pod uwagę to, że podczas studiowania literatury przedmiotu pracujemy równolegle (zapiski) nie tylko nad koncepcją badań, ale również nad narzędziami badawczymi. Chodzi o to, że w tym czasie, kiedy w naszej świadomości rodzą się refleksje przydatne do formułowania problemów badawczych (pytań problemowych), jednocześnie jawią się nam przypuszczalne odpowiedzi na te pytania. Nie zapomnijmy ich wtedy zapisać i włożyć do koperty z napisem HIPOTEZY. Warto mieć także przygotowaną kopertę z napisem PYTANIA DO ANKIETY, jako że i one mogą się wówczas urodzić w naszej głowie, a potem, w czasie pracy nad narzędziami badawczymi, mogą się okazać bardzo przydatne. 

Powróćmy jednak do zasadniczego nurtu naszych rozważań, tzn. pracy z obliczonymi danymi empirycznymi. Uzyskujemy je w formie tabel lub zestawień i w taki sposób najczęściej wykorzystujemy do analiz i prezentacji w rozdziale empirycznym pracy magisterskiej. Bardzo przydatne okazują się wówczas różnego rodzaju wykresy, które – po wprowadzeniu danych do komputera – są niemal automatycznie wykonywane. 

Coraz częściej profesjonalni badacze traktują wykresy jako podstawowy materiał do analiz. W rozdziale empirycznym pracy magisterskiej spotykamy najczęściej dwa sposoby prezentacji (opisywania) wyników nadań. Najprostszy polega na tym, że po prezentacji danych w postaci tabeli lub zestawienia, opisuje się zawarte w nich rozkłady odpowiedzi, a następnie na ich podstawie wyciąga się wnioski. 

Drugi sposób polega na tym, że referowanie (pisemną prezentację) danego zagadnienia (problemu badawczego)* zaczynamy od przedstawienia tezy, będącej efektem przeprowadzonych przez nas wcześniej analiz myślowych, opartych na materiale empirycznym, dokumentującym daną tezę. Są to dane uzyskane za pomocą zawartych w ankiecie pytań wskaźnikowych, dotyczących poszczególnych problemów badawczych. Dobrze jest, jeśli formułowane w części empirycznej tezy odnoszą się do hipotez, które zawarliśmy w koncepcji badań i w rozdziale metodologicznym naszej pracy.

---------------------

* W rozdziale empirycznym układ zagadnień nierzadko odpowiada problemom badawczym wymienianym w części metodologicznej.

Literatura

• Literatura jest rozdziałem niezbędnym – powinna obejmować wszystkie pozycje polskie i obcojęzyczne cytowane w tekście (ale ani jednej więcej)

Każda pozycja musi podać: Nazwiska i inicjały imion wszystkich autorów, rok, tytuł (jak w oryginale), nazwę, rocznik, tom, zeszyt i strony czasopisma lub w przypadku książki wydawnictwo, miejsce wydania i strony

• Przykład czasopisma: Tomek, A., Tomek, Z. 1993. Zwierzyna w Lesie Wolskim na terenie Krakowa (Game animals in Krakow Municipal Forest). Przegląd Zoologiczny, 37, 3-4: 233-238.

• Przykład książki: Kamieniarz R., Panek M. 2008. Zwierzęta łowne w Polsce na przełomie XX i XXI wieku. Wyd. Stacja Badawcza PZŁ w Czempiniu, Czempiń, 1-132.

Jakość (sposób opracowania) oraz rozmiary „Bibliografii" stanowią istotną dla promotora i recenzentów informację o wartości naukowej danej pracy magisterskiej. Świadczą o pasji badawczej autora oraz trudzie włożonym w przygotowanie rozprawy. Dobrze opracowana „Bibliografia" staje się często wartością samą w sobie - może zostać na przykład opublikowana jako użyteczny przewodnik po literaturze przedmiotu.

W przypadku „Bibliografii" pierwszorzędną czynnością jest ustalenie kryterium, na podstawie którego, w odpowiedniej sekwencji zamieszczone zostaną poszczególne pozycje bibliograficzne.

W „Bibliografii" muszą znaleźć się wszystkie cytowane w pracy pozycje (wersja minimalna). „Bibliografia" może zawierać ponadto pozycje nie przywoływane w tekście pracy, ale istotne z punktu widzenia jej tematu (wersja maksymalna). Najbardziej ogólny i często stosowany podział pozwala wyróżnić dwa zasadnicze elementy „Bibliografii". Są to:

[1] Źródła (podstawowe i uzupełniające)

[2] Opracowania (podstawowe i uzupełniające)

Zasady przygotowania bibliografii

Spis bibliografii przygotowujemy alfabetycznie według nazwisk autorów, z których prac korzystaliśmy w pracy. W spisie bibliografii nie podajemy numerów stron.

Przygotowanie bibliografii jest kluczowym elementem każdej pracy naukowej, w tym pracy magisterskiej. Odpowiednio skonstruowana bibliografia nie tylko dokumentuje źródła, z których korzystano podczas pisania pracy, ale także pozwala czytelnikowi zweryfikować i zapoznać się z nimi. Poniżej przedstawiam szczegółowe zasady przygotowania bibliografii, które pomogą Ci w jej poprawnym skonstruowaniu.

Dokumentowanie źródeł

Podstawową zasadą jest dokładne i kompletne dokumentowanie każdego źródła, które zostało wykorzystane w pracy. W zależności od przyjętych zasad cytowania, takich jak APA, MLA, Chicago, czy inny styl, sposób zapisu danych bibliograficznych może się różnić. W każdym przypadku jednak kluczowe jest uwzględnienie wszystkich niezbędnych informacji, aby umożliwić identyfikację źródła przez innych badaczy.

Formatowanie

Bibliografia powinna być uporządkowana alfabetycznie według nazwisk autorów lub tytułów w przypadku źródeł bez autora. Ważne jest, aby zachować jednolity format w całej bibliografii. W zależności od stylu cytowania, różne elementy mogą mieć różne formaty – na przykład, tytuły książek mogą być pisane kursywą, podczas gdy tytuły artykułów w cudzysłowie.

Podstawowe elementy wpisów

Wpisy bibliograficzne powinny zawierać następujące podstawowe elementy, które mogą się różnić w zależności od rodzaju źródła:

1. Książki: Imię i nazwisko autora, tytuł książki (kursywą), wydanie (jeśli dotyczy), miejsce wydania, wydawca, rok wydania.

   Przykład: Kowalski, Jan. Wprowadzenie do psychologii. 3. wyd. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe, 2020.

2. Artykuły w czasopismach: Imię i nazwisko autora, tytuł artykułu (w cudzysłowie), tytuł czasopisma (kursywą), numer tomu, numer wydania (jeśli dotyczy), strony artykułu, rok wydania.

   Przykład: Nowak, Anna. "Wpływ stresu na wydajność pracy." Psychologia Praktyczna 15, nr 2 (2021): 45-60.

3. Źródła internetowe: Imię i nazwisko autora (jeśli jest dostępne), tytuł dokumentu (kursywą), nazwa strony internetowej (kursywą), data publikacji (jeśli dostępna), URL, data dostępu.

   Przykład: Smith, John. How to Cite Sources. Guide to Academic Writing. Dostęp: 15 sierpnia 2024. https://www.guideacademicwriting.com/how-to-cite.

4. Dokumenty i raporty: Imię i nazwisko autora lub nazwa instytucji, tytuł dokumentu (kursywą), numer raportu (jeśli dotyczy), miejsce wydania, wydawca, rok wydania.

   Przykład: Ministerstwo Edukacji Narodowej. Raport o stanie edukacji w Polsce 2023. Warszawa: MEN, 2023.

Przyjęte standardy

Ważne jest, aby stosować się do zasad przyjętych w Twojej dziedzinie nauki oraz do wytycznych instytucji akademickiej. Niektóre uczelnie mogą mieć specyficzne wymagania dotyczące formatowania bibliografii, które powinny być ściśle przestrzegane. Zawsze warto zapoznać się z wytycznymi dostarczonymi przez Twojego promotora lub uczelnię.

Spójność i dokładność

Bibliografia powinna być spójna i dokładna. Każdy wpis musi być poprawnie sformatowany i zawierać wszystkie wymagane informacje. Upewnij się, że każdy wpis w bibliografii zawiera pełne dane źródła i jest zgodny z przyjętymi standardami.

Ochrona przed plagiatem

Dokumentowanie źródeł jest kluczowe dla uniknięcia plagiatu. Prawidłowe cytowanie i umieszczanie źródeł w bibliografii pokazuje, że korzystasz z cudzych prac w sposób rzetelny i etyczny.

Regularne aktualizacje

Bibliografia powinna być aktualizowana na bieżąco, szczególnie gdy zmienia się zawartość pracy. Upewnij się, że dodajesz nowe źródła i aktualizujesz wpisy w miarę postępu w pisaniu pracy.

Przygotowanie bibliografii wymaga precyzyjnego dokumentowania źródeł oraz przestrzegania standardów formatowania i cytowania. Przemyślane i dokładne podejście do tworzenia bibliografii nie tylko wzmacnia naukową wartość pracy, ale także ułatwia czytelnikom odnalezienie i weryfikację wykorzystanych źródeł.

Zasady opisywania tabel, wykresów i rysunków

Prezentacje graficzne w postaci: tabel (i tablic), wykresów, diagramów, rysunków, schematów i fotografii stanowią znaczące urozmaicenie pracy dyplomowej. Należy jednak wystrzegać się w tym względzie przerostu formy nad treścią, pamiętając, że poszczególne przedstawienia graficzne pełnią rolę służebną wobec treści i mają za zadanie doskonalsze jej zobrazowanie, wyrażenie. 

Należy je stosować z umiarem i rozwagą, ażeby treść pracy nie zeszła na plan drugi, tonąc w nadmiarze „ozdobników". Dobrze opracowana prezentacja graficzna, będąca efektem rzetelnej analizy, stanowi szczególnie cenioną wartość.

Tabela 1. Migracje w Europie Środkowej i Wschodniej w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu

lata	Narody migrujące, dane liczbowe i kierunki migracji
1939-1940	wymiana ludności węgierskiej i rumuńskiej (0,5 min) wywołana zmianami granicy rum.-węg.
1939-1941	deportacje obywateli polskich na Wschód (ZSRR)
1939-1942	wysiedlenie Polaków (1,7 min) z terenów polskich wcielonych do III Rzeszy
1940-1944	napływ Niemców (0,5 min) z różnych części Europy Wschodniej na tereny wcielone do III Rzeszy
1940-1944	wywożenie ludności żydowskiej (6 min) do miejsc zagłady
1940-1944	wywózki ludności (kilka milionów osób) z terenów okupowanych na roboty do Niemiec
1941	wysiedlenie ludności serbskiej (0,3 min) przez Węgrów, Chorwatów i Niemców
1943-1944	ucieczka Polaków (0,2 min) przed terrorem ukraińskim z Wołynia i Podola na tereny Gen. Gubernatorstwa
1944-1945	ewakuacja ludności niemieckiej (5 min) na zachód, przed zbliżające się armia sowiecka
1944-1945	wyjazdy ludności bułgarskiej (0,12 min) z Macedonii 1 Grecji do Bułgarii
1944-1948	powojenne migracje ludności między Rumunia a Węgrami (0,5 min)
1944-1948	wyjazdy Węgrów (0,2 min) ze Słowacji, Jugosławii 1 Rusi Zakarpackiej na Węgry
1944-1948	zasiedlenie Wojwodiny przez Serbów 1 Chorwatów (0,25 min)
1944-1948	napływ ludności rosyjskiej (kilka milionów) do państw bałtyckich oraz Białorusi 1 Ukrainy
1945-1947	planowe wysiedlenie ludności niemieckiej (3 min) z terenów przyznanych Polsce do Niemiec
1945-1947	wysiedlenie pozostałej ludności niemieckiej (0,5 min) z Prus Wschodnich do Niemiec
1945-1947	wysiedlenie ludności ukraińskiej mieszkającej na zachód od linii Curzona w qłab ZSRR (0,5 min) i do Polski (0,14 min)
1945-1947	zasiedlenie północnych Prus Wschodnich przez ludność rosyjską (0,6 min)
1945-1948	planowe wysiedlenie ludności niemieckiej (2 min) z terenów Czeskiego Pogranicza do Niemiec
1945-1948	repatriacja Polaków (2,2 min) z byłych kresów wschodnich (na wschód od linii Curzona) na ziemie polskie
1945-1948	napływ ludności polskiej (4,5 min) na tzw. ziemie odzyskane
1945-1948	zasiedlenie Czeskiego Pogranicza przez ludność czeska, słowacka 1 węgierska (2 min)
1945-1951	wyjazdy ludności tureckiej (0,2 min) z Bułgarii do Turcji
1946-1947	wysiedlenie ludności włoskiej (0,14 min) z Chorwacji do Włoch
po 1945	wysiedlenie ludności niemieckiej (1 min) z Węgier, Rumunii, Słowacji i Jugosławii do Niemiec

Źródło: P. Eberhardt, Między Rosją a Niemcami. Przemiany narodowościowe w Europie Środkowo-Wschodniej wXX wieku, Warszawa 1996, s. 342-344.